doelstellingen te verwezenlijken. Via diplomatie wordt getracht andere actoren te beïnvloeden. Ook kan diplomatieke druk worden uitgeoefend, waarbij al dan niet openlijk met de inzet van andere machtsmiddelen wordt gedreigd. Internationale fora zijn een belangrijk toneel waarop actoren hun diplomatieke macht aanwenden. Een staat of een internationale actor oefent diplomatieke macht uit via politieke leiders en ambassadeurs. Andere uitingen van diplomatieke macht zijn de inzet van speciale gezanten, het voeren van onderhandelingen, het deelnemen aan of juist boycotten van allianties of coalities en het sluiten van verdragen. 22 1.4.2 Informatie als machtsmiddel. Actoren kunnen informatie als machtsmiddel gebruiken. Om redenen van (nationale) veiligheid en privacy moet de eigen informatie worden beschermd en moet aan buitenstaanders de toegang tot belangrijke (geheime) informatie worden ontzegd. Het gecontroleerd en gericht vrijgeven van al dan niet juiste informatie is een belangrijk instrument voor het beïnvloeden van de publieke opinie en van de perceptie van andere actoren. Massamedia (radio, televisie en internet) en de sociale media spelen hierin een grote rol. Het machtsmiddel informatie richt zich, naast het vrijgeven van informatie, ook op het beïnvloeden van de beschikbaarheid, betrouwbaarheid en integriteit van informatie en verstoren van informatiesystemen van een tegenstander, onder gelijktijdige bescherming van de eigen informatie en informatiesystemen. Hierbij spelen digitale aanvallen en hacks een steeds grotere rol. In dit opzicht maakt de informatieomgeving7 een steeds belangrijker deel uit van de operationele omgeving, bijvoorbeeld door de grotere afhankelijkheid. 1.4.3 Het militaire machtsmiddel kan worden ingezet door een regering of een coalitie van regeringen als middel om andere actoren te beïnvloeden iets te doen of te laten. Geloofwaardigheid (‘use of credible force’) staat hierbij voorop. Het gaat er om aan alle partijen duidelijk te maken dat de regering of coalitie in staat is en bereid is geweld te gebruiken om een gewenste effect te kunnen bereiken. Hiermee onderscheidt het militaire machtsmiddel zich van andere machtsmiddelen: het dreigen met of daadwerkelijk toepassen van geweld. Het principe dat het gebruik van het militaire machtsmiddel vooral effectief is in combinatie met de andere machtsmiddelen, is een belangrijk uitgangspunt van de geïntegreerde benadering. Niet alleen omdat geen enkele crisis of conflict met het militaire machtsmiddel alléén kan worden opgelost, maar ook omdat andere machtsmiddelen minder effectief zijn bij het oplossen van gewapende conflicten. 7 Information Environment (IE): A part of the operating environment, that is comprised of the information itself, the individuals, organizations and systems that receive, process and convey the information, and the cognitive, virtual and physical space in which this occurs. (NATO term) Nederlandse Defensie Doctrine