Met het gebruik van militaire macht alleen kan geen duurzame oplossing van een conflict
worden bereikt. Een dergelijke oplossing ligt altijd op het terrein van of in combinatie met
andere machtsmiddelen. Het is daarom belangrijk dat militaire planners en commandanten
een veiligheidsvraagstuk in zijn volle breedte bezien. Hierdoor kan het effect van de
eventuele aanwending van het militaire machtsmiddel in samenhang worden ingeschat.
Dat neemt niet weg dat de dreiging met of het gebruik van geweld doorslaggevend kan zijn
bij het scheppen van randvoorwaarden voor een duurzame oplossing, zoals een veilige
omgeving. Door bij te dragen aan de succesvolle toepassing van andere machtsmiddelen,
vervult het militaire machtsmiddel een ondersteunende en voorwaardenscheppende rol.
Het monopolie op het aanwenden van geweld ligt internationaal gezien niet per definitie
bij een krijgsmacht of politie. Het militaire machtsmiddel in brede zin omvat alle vormen
van geweld die een actor aanwendt. Een (terroristische) aanslag, het gebruik van milities en
het vergiftigen van een specifieke persoon zijn ook voorbeelden van het gebruik van het
militaire machtsmiddel.
1.4.4 Het economische machtsmiddel biedt meerdere toepassingsmogelijkheden ter
bevordering van de eigen welvaart en ter ondersteuning of bestrijding van andere actoren.
Onder het economische machtsmiddel kunnen enerzijds economische hulp worden
geschaard en anderzijds ook maatregelen als een embargo of een boycot. In algemene zin
wordt het economische machtsmiddel ingezet door een bepaalde handelspolitiek te volgen
en een fiscaal en monetair beleid te voeren. Als economische instrumenten worden ingezet
ter bestrijding van een internationale actor, heeft dit meestal pas op langere termijn effect.
In de praktijk worden de beoogde effecten zelfs niet altijd bereikt, omdat het economische
machtsmiddel niet consequent wordt toegepast, bijv. bij regeringswisselingen of partijen
die niet instemmen met de afgekondigde maatregelen. In de tweede plaats hebben
regeringen in het Westerse democratische bestel geen absolute zeggenschap over het
economische machtsmiddel. Dit geldt vooral voor multinationale ondernemingen, die zich
eenvoudig kunnen onttrekken aan lokale wet- en regelgeving.
1.4.5 Civiele capaciteiten. Naast het diplomatieke en economische machtsmiddel bestaan
ook andere civiele capaciteiten, maar deze worden in dit kader geen machtsmiddel
genoemd omdat ze geen directe macht buiten het eigen territoir kunnen uitoefenen. Een
staat kan de civiele capaciteiten die haar ten dienste staan inzetten voor het realiseren van
haar strategische doelstellingen. Civiele capaciteiten omvatten een zeer gevarieerd palet aan
middelen, zoals de inzet van rechterlijke macht, politiemacht, bestuurlijke instanties,
onderwijs, gezondheidszorg, media en nutsbedrijven.
23