nationaal belang. Ideële en humanitaire organisaties, belangengroeperingen (veelal
non-gouvernementele organisaties), private ondernemingen, bedrijven, organisaties en
personen met een ideële grondslag (Private Volunteer Organisations) hebben hun eigen
belangen en doelstellingen. Ze gebruiken daarom net zo goed (machts)middelen om
invloed uit te oefenen en hun doelstellingen te realiseren.
Actoren zoals staten en organisaties verwoorden hun (multi)nationale belangen en
doelstellingen veelal in een strategisch document (b.v. ‘Grand Strategy’, ‘White Paper’). Een
nationale strategie van een staat heeft een grote overlap met het buitenlandbeleid, waarin
de politieke leiding focust op de implicaties van het nationale veiligheidsbeleid, in het
bijzonder hoe en met welke machtsmiddelen en methoden het beleid ten uitvoer wordt
gebracht. Nederland heeft geen expliciete ‘Grand Strategy’, maar in de Grondwet staat een
aantal elementen van een ‘Grand Strategy’. Zo bevat de Grondwet een aantal artikelen waar
nationale belangen zijn verwoord, zoals bevordering van de werkgelegenheid (artikel 19),
de bestaanszekerheid en spreiding van welvaart (artikel 20) en de volksgezondheid (artikel
21). De Grondwet bevat ook een strategische doelstelling, namelijk het bevorderen van de
internationale rechtsorde (artikel 90).
1.4 Machtsmiddelen
Actoren kunnen meerdere instrumenten (of machtsmiddelen) inzetten om hun doelstellingen te realiseren en hun belangen te waarborgen. Deze machtsmiddelen zijn bedoeld om
een andere partij te beïnvloeden en te bewegen tot een wijze van handelen die wordt
voorgestaan door de actor die het machtsmiddel gebruikt. Daarmee kan de actor (bijvoorbeeld het Koninkrijk der Nederlanden of internationale organisaties als de VN, NAVO, EU)
inhoud geven aan zijn veiligheidsbeleid. Door het ontplooien van politieke, diplomatieke,
economische, sociaal-culturele, humanitaire en militaire activiteiten wordt feitelijk invloed
of macht uitgeoefend, om deze doelstellingen te realiseren. Machtsmiddelen van een staat
worden ook ‘instruments of national power’ genoemd. Ze zijn onder te verdelen in de volgende
categorieën (DIME):
- het diplomatieke machtsmiddel,
- informatie als machtsmiddel,
- het militaire machtsmiddel,
- het economische machtsmiddel.
1.4.1 Het diplomatieke machtsmiddel is het instrument van een staat of internationale
organisatie om relaties met buitenlandse mogendheden en andere actoren op het
internationale speelveld aan te gaan, te onderhouden, belangen te behartigen en (de eigen)
21