30 | Nederlandse Cybersecuritystrategie 2022-2028 C. Voorbereid zijn op digitale incidenten en crises • Eind 2022 presenteert het kabinet het Landelijk Crisis Plan digitaal. In dit plan wordt uiteengezet hoe publieke en private organisaties in Nederland zich moeten voorbereiden op en handelen tijdens cybersecurity incidenten of crises. • Het kabinet stelt op basis van de Rijksbrede risicoanalyse en de Rijksbrede veiligheidsstrategie een interdepartementale oefenagenda op. Hierin wordt ook de planning van internationale en nationale cyber- en hybride oefeningen meegenomen. Doelen | 31 Pijler II: Veilige en innovatieve digitale producten en diensten Voor de veiligheid van onze gedigitaliseerde samenleving is het belangrijk dat we digitale producten en diensten tot onze beschikking hebben die gedurende hun gehele levenscyclus goed beveiligd zijn. Momenteel komt dit in de markt moeilijk tot stand. Afnemers zien het verschil niet tussen veilige en onveilige producten of diensten. Het is mede daardoor voor leveranciers en fabrikanten minder aantrekkelijk om voldoende te investeren in de digitale beveiliging van de producten en diensten die zij aanbieden. Daarnaast worden steeds meer producten en diensten gedigitaliseerd, van slimme televisies tot verbonden auto’s en medische apparatuur. Er worden dagelijks kwetsbaarheden gevonden in software en er zijn nog te veel apparaten en diensten voor consumenten en organisaties op de markt, die eenvoudig kunnen worden misbruikt voor criminele acties, spionage of grootschalige aanvallen. De marktdynamiek in een internationale competitieve markt waarbij er onvoldoende prikkels voor leveranciers bestaan om digitale producten gedurende de hele levenscyclus veiliger te maken, noopt tot wettelijke maatregelen, veelal op Europees niveau. Deze wettelijke maatregelen maken leveranciers meer verantwoordelijk voor de veiligheid van hun product en dienst en bieden afnemers houvast om eventuele schade als gevolg van cybersecurityincidenten te verhalen.26 De overheid is een belangrijke afnemer en inkoper van digitale producten en diensten, en zal deze positie inzetten om de ontwikkeling van veilige producten en diensten te stimuleren. Het is van belang om in te spelen op toekomstige kansen en dreigingen. Snelle ontwikkelingen in het digitale en technologische domein, zoals bij kwantumtechnologie of artificiële intelligentie (AI), vereisen structurele inzet op ontwikkeling en toepassing van kennis en innovatie ten behoeve van de ontwikkeling van cybersecurityproducten en -diensten. Om de Nederlandse concurrentiepositie op de Europese en internationale markt te verbeteren en om de ongewenste afhankelijkheid van buitenlandse partijen te minimaliseren moet samenwerking binnen de Nederlandse innovatieketen zoveel mogelijk worden gestimuleerd. Terugblik Roadmap Digitaal Veilige Harden Software De beveiliging van digitale producten en diensten is een complex en mondiaal vraagstuk waarvoor een mix aan maatregelen bestaat. Onder de NCSA werden de maatregelen op dit terrein beschreven in de Roadmap Digitaal Veilige Hard- en Software.25 Zo zijn de afgelopen jaren Europese wettelijke markttoegangseisen voor draadloos verbonden apparaten gerealiseerd, is er een Europees stelsel ontwikkeld voor cybersecuritycertificering van ICT-producten, -diensten en -processen en is het Nederlandse stelsel ingericht met toezicht.27 Ook hebben Europese consumenten recht gekregen op updates bij digitale producten, digitale inhoud en diensten en zijn Europese cybersecurityeisen gesteld aan medische apparatuur.28 Daarnaast zijn op mondiaal niveau cybersecurity-eisen gerealiseerd voor met het internet verbonden auto’s en andere voertuigen.29